WineTales - Het gala van de edele wijnen anno 2012

Het Gala van de edele wijnen gaat traditioneel door in de derde week van december. Honderden wijnjournalisten en wijnschrijvers lobbyen ieder jaar voor een uitnodiging tot deze megahappening. Slechts enkele witte raven zijn uitverkoren. Dit jaar koos het feestcomité voor een wijnverteller. Tot ieders verwondering werd uw eigenste dienaar aangeschreven. Pisa is de plaats van het vineuze gebeuren. Het is zeer uitzonderlijk dat een Italiaanse stad als gaststad wordt aangeduid. De laatste decennia was het al Bordeaux wat de klok sloeg. Wat is er dit jaar aan de hand? Wat maakt 2012 zo bijzonder?

Het is lichtbewolkt en naast de feestzaal heerst er een drukte van jewelste. Ik zie tientallen caravans en zendwagens met daar rond een zwerm journalisten. Er hangt een ongewoon gespannen sfeer. “De edele wijnen zijn in crisis”, wordt overal gefluisterd. Welke invloed zal dat hebben op het feest? Vier Italiaanse zwaantjes met flikkerende lichten kondigen de komst van de traditionele wijnstoet aan. Op de achtergrond zien we de toren van Pisa, een origineel uitzicht waarmee de Italiaanse organisatie aangeeft dat er in de wereld van de wijnen volgens hen iets grondig scheef zit.

Brunello’s uit Montalcino zijn in diepe rouw

En daar komen ze dan, de flessen, zij aan zij. Vooraan, zoals verwacht, de Toscaanse Brunello’s. Ze dragen voor de gelegenheid zwarte etiketten en zingen klaagzangen. Hun brede hals is naar de grond gebogen. De Brunello-flessen zijn in collectieve rouw en dat is één van de redenen dat we ons vandaag in Pisa bevinden. De voorbije weken werd hun traumatische verlies breed in de media uitgesmeerd: 62.000 liter wijn van de legendarische Brunello-wijnboer Gianfranco Soldera is door bloeddorstige criminelen op Toscaanse bodem vergoten. Opendraaien van de kraantjes hielp zes volledige jaargangen wijn naar de vaantjes. De uitgebreide persaandacht voor deze misdaad was reden genoeg voor het Toscaanse Consortium om zich kandidaat te stellen voor het Gala van de edele wijnen. Om de slachtoffers een hart onder de riem te steken, vooral de wijnboer en zijn familie maar ook de appellatie en het ganse wijnland.

Een maffioos complot?

Eerder een doordachte commerciële zet dan een echt trauma, zo is de visie van veel buitenlandse wijnflessen. De Bordeauxflessen gaan zelfs zover het wijnincident te zien als een groot maffioos complot om de wereldwijde aandacht op een positieve manier naar Toscaanse topwijnen te trekken. Het Brunello-schandaal waarbij verschillende domeinen verdacht werden van gebruik van niet toegelaten druivenrassen, ligt immers nog vers in het geheugen. Soldera is één van de beste wijnbouwers in Brunello. De kwaliteit van zijn wijnen steekt uit boven vele andere. Een incident in deze beroemde wijnkelder zou zeker leiden tot publieke verontwaardiging. De pers zou schrijven over deze fantastische wijnen en hun faam zou afstralen op alle andere wijnen van de appellatie. De prijzen zouden nog stijgen. Dat de getroffen meneer Soldera een voormalig verzekeringsmakelaar is en zijn Brunello’s tot de best verzekerde wijnen van de streek behoren, kan volgens de Bordeauxflessen geen toeval zijn.

Italië haalt de wereldwijnpers

Het was onverhoopt dat het Gala door deze kleinschalige wijnramp naar Italië zou komen. Italië haalt de wereldwijnpers van oudsher een stuk minder dan Frankrijk. De classificatie van 1855 van de duurste wijnen uit Médoc, de Cru Classé’s A en B uit Saint-Émilion, de prachtige wijnkastelen en het appellatiesysteem op basis van terroir, met Bourgogne voorop, hebben de commercieel doortrapte Franse wijn verzekerd van plaats numero uno als het gaat om beeldvorming rond luxewijnen. Een scheve situatie volgens de Italianen die hun eigen Barolo’s, Brunello’s en Supertoscanen minstens even excellent vinden. Oenotria, zoals het glorieuze Italiaanse wijnland ooit werd genoemd, is er nooit in geslaagd om dezelfde uitstraling als Frankrijk te verwerven. Een enorme diversiteit aan druivenrassen, wijntradities en elegante klassewijnen is blijkbaar onvoldoende om op geregelde basis de wereldpers te halen. Dat het Gala van de edele wijnen dit jaar in Italië doorgaat, is vooral voor de Italianen begrijpelijk. Voor de rest van de wijnen is het eerder verrassend.

China wordt één van de grootste wijnwereldmachten

Weinig Italianen zullen het toegeven maar de waarheid is dat Pisa maar gaststad is geworden door het massale verzet tegen Peking, de meest kapitaalkrachtige en daardoor de meest voor de hand liggende kandidaat om het Gala te huisvesten. China groeide inderdaad uit tot één van de grootste wijnwereldmachten. De export van wijnen naar China is exponentieel gestegen, Chinese zakenmensen kopen steeds meer beroemde wijngaarden in Frankrijk en buitenlandse wijnmakers zijn naarstig bezig om de met rasse schreden aangroeiende hectoliters Chinese wijn de nodige kwaliteit bij te brengen. China is zich anno 2012 in de mondiale top vijf van wijnconsumptie en wijnproductie aan het nestelen. Pisa is volgens menig journalist een tussenstap in de herschikking van de machtsverhoudingen in de wijnwereld. Volgend jaar is Peking onvermijdelijk gaststad.

Het wegvloeien van Brunello-wijn staat voor de Chinese pers symbool voor het wegvloeien van de macht van de traditionele wijnwereld. Dat de bekendste wijnschrijver Robert Parker onlangs zijn ambt van redacteur van het internationale wijnblad The Wine Advocate neerlegde en overdroeg aan Lisa Perotti-Brown is volgens hen symptomatisch. Perotti-Brown is een vroegere wijninkoopster van een Japans bedrijf en woont in Singapore. Tegelijk werden drie grote investeerders uit Singapore aangetrokken. Eén van die investeerders wordt hoofdaandeelhouder. Zijn belangen in de wijnhandel schijnen geen grote problemen te geven. Onafhankelijkheid is blijkbaar relatief geworden in het moderne wijnschrijven. Klaar is dat het Oosten en vooral China in de toekomst de economische macht van de Amerikanen zullen overnemen. De nakende machtsoverdracht is nu al voelbaar in de wijnwereld.

De luxueuze feestzaal in twee gesplitst

Alle wijnflessen zijn ondertussen de feestzaal binnengetreden. Het is een prachtige zaal met gigantische kristallen lusters. Wijnbouw is de glinsterende parel op de kroon van de menselijke cultuur en dat is aan deze luxueuze zaal te zien. Een briefing vooraf informeert me over de verdeling van de feestzaal in twee ruimtes. In de grootste ruimte tafelen de Europese wijnen en in een kleinere ruimte achteraan zitten de wijnen van de Nieuwe Wereld. Een verwatering van traditionele (Franse) waarden moet ten alle tijden vermeden worden. Europese wijnen hebben finesse, terroirexpressie en persoonlijkheid, de andere wijnen hebben dit niet. De komst van een allereerste Chinese delegatie wijnen gaf echter onverwachte indelingsproblemen. De oude Chinese beschaving kan bezwaarlijk het etiket van Nieuwe Wereld worden opgeprikt. De Chinezen mochten mits een beetje sponsoring kiezen. En ze kozen voor de grootste zaal, de zaal van de Oude Wereld.

Weinig opkomst op het Gala 2012

Ik mag mij discreet door de feestzaal bewegen. Een opvallende eerste vaststelling: vele lege plaatsen aan de tafels. Navraag leert dat dit verband houdt met het millésimé 2012. 2012 gaf een historisch magere druivenoogst, wereldwijd, met Frankrijk als belangrijkste slachtoffer (20% minder Franse wijn dan in 2011). De extreme droogte in Zuidelijke regio’s en de uitzonderlijk koude condities in het Noorden zorgden voor heel wat problemen in de wijngaarden. ‘Lage kwantiteit maar goede kwaliteit’ is de slogan van de wijnen uit 2012. Aan de minst bevolkte tafels, die van Champagne (-40% opbrengst) en Bourgogne (-30% opbrengst), worden plannen beraamd om de commerciële kaart van de schaarste te trekken. De vraag is hoe zij hun geloofwaardigheid kunnen behouden na zoveel signalen van Europees overschot aan wijn en wijnstokken. De Italianen verloren nog geen 5% van hun opbrengst en zijn op kwantitatief vlak de winnaar in Europa.

De Chinese tafel is helemaal volzet en valt op door aanhoudend gegiechel. Voor iedere stok die er door Europese subsidies verdwijnt, komt er in China een stok bij. Niemand weet wat dit op termijn kan betekenen. De belangrijkste bezorgdheid van de Europese flessen is niet China maar wel de opwarming van de aarde. Extremer weer en temperatuursverhoging zullen de stijl van de Europese wijnen veranderen en dat geeft veel onrust in dit aan traditie verknochte gezelschap.

De tafel van de Grand Cru Classé’s

In het middelpunt van de zaal van de Oude Wereld staat een opvallend grote feesttafel. Het is de tafel van de Franse Grand Cru Classé’s. Château Latour, Château Haut-Brion, Château Lafite-Rothschild, Château Margaux en Château Mouton-Rothschild zitten in fijn geborduurde en op maat gemaakte zetels. Het laatste kasteel is zoals gewoonlijk wat later toegekomen op het feest. De plaats van de Grand Cru Classé Supérieur Château d’Yquem is leeg. Door het grijsrotte weer zond de beroemdste zoete wijn ter wereld geen vertegenwoordiger. De afwezigheid van Yquem wordt opgevangen door twee nieuwkomers aan de eretafel: Angélus en Pavie. Nog een beetje onwennig zetelen deze twee wijnen naast vaste waarden Ausone en Cheval Blanc. In 2012 geen twee Grand Cru Classé’s A meer in Saint-Émilion maar vier. Ze krijgen een formeel applausje. Château Pétrus en Le Pin uit Pomerol klappen mee, blij dat ze er door hun exuberante prijzen mogen bijzitten. Na dit korte intermezzo discussiëren de gevestigde waarden onverstoord verder over de neergaande financiële koers van de Cru Classé’s, de economische crisis en het Chinese beloofde land.

De tafel van de edele schuimwijnen

Aan de feestdis van de edele schuimwijnen is er meer animositeit. Omdat het Gala in Italië plaatsvindt, mogen franciacorta’s uit Lombardije aan de exquise champagnetafel aanschuiven. Franciacorta is de beroemdste schuimwijn uit Italië, méthode traditionnelle. Hun aanwezigheid wordt door de vermeende soortgenoten echter niet op applaus onthaald. Champagne doet zo zijn best om de meest unieke en beste schuimwijn van de wereld te wezen en nu dit! De champagnes behandelen de franciacorta’s alsof ze er niet zijn en roddelen gezellig verder over de dalende kwaliteit, de belachelijk lage prijs en het wankelende imago van de Spaanse cava’s. De cava’s werden dit jaar aan de rand van de zaal geplaatst, vrij dicht zelfs bij de industriële wijnen. Voorstellen uit Catalonië om de kwaliteitscriteria van de cava op te trekken, mogelijks met een extra kwaliteitslabel, beogen in 2013 weer een centralere positie in de zaal.

Ruzie bij de biowijnen

Aan de tafel van de biowijnen is er altijd ruzie. De natuurwijnen hebben de gewoonte om de ‘gewone’ biologische en biodynamische wijnen te beschuldigen van onnatuurlijke smaken. Deze worden volgens hen veroorzaakt door toegevoegde sulfieten en onnodige manipulaties in de wijnkelder. De aangevallen wijnen reageren op hun beurt door natuurlijke wijnen af te schilderen als incorrecte en ongelikte boerenpummels. Ook dit jaar zit het er weer op. Een ongegeneerde natuurlijke Beaujolaiswijn steekt zijn middelste vinger op naar een netjes geklede biowijn uit de Loire. Natuurlijke wijnen schoppen graag tegen de schenen van het welgemanierde wijnestablishment maar ze staan weinig stil bij het gegeven dat ze jaar in, jaar uit door datzelfde establishment worden uitgenodigd.

Gecertificeerde Europese biowijnen

Nieuw aan de tafel van de biowijnen zijn de gecertificeerde Europese biowijnen. Bio slaat bij traditionele biologische wijnen enkel op het biologisch telen van de druiven. Vanaf oogst 2012 zijn er echte biowijnen, wijnen waarbij het biologische principe zowel in de wijngaard als in de cave wordt gereglementeerd. Ook deze wijnen worden onder vuur genomen. Natuurlijke wijnen vinden de parlementaire tolerantie voor aanzuren, bijkappen van tannine, aromatische houtblokjes, arabische gom en talloze andere additieven onbegrijpelijk. Europese biowijnen worden daarenboven in hun sulfietgehalte te weinig gelimiteerd (50 mg minder dan conventionele wijnen; maximum 100 mg voor rood, maximum 150 mg voor wit en rosé). Natuurlijke wijnen menen dat de Europese wijnwetgeving een wel erg mager biologisch kind heeft gebaard. Traditionele wijnen van biologische druiven geven toe dat biologische wijn slachtoffer is geworden van Europese compromissen maar volgens hen is het een respectabel begin.

Een Heilige Vermenigvuldiging in Bourgogne

Ik maak een wandeling doorheen de netjes geordende en streng gereguleerde appellaties van het Europese grondgebied. Ik hou halt bij de opzichtige tafel van de Bourgognes. Alle Bourgogneflessen zijn getooid in feestelijke traditionele gewaden. Zo te zien zijn ze opgewonden over iets. Een recent mirakel in de streek laat ik me vertellen. De négociant Labouré Roi verkocht in 2012 meer wijn dan de oogst had opgebracht. Heilige Vermenigvuldigingen zijn niet zeldzaam in het gezegende Bourgogne maar een Vermenigvuldiging op deze schaal, dat was een tijd geleden. Journalisten en juristen buiten de zaal hebben het over schandaleuze fraude. De verleiding om dure wijnen van uitgelezen wijnperceeltjes aan te vullen met goedkope wijnen van minderwaardige wijngaarden is voor wijn- of druiveninkopers zo groot dat weerstaan soms moeilijk is. De kleine eerlijke wijnboeren die alleen hun eigen wijn bottelen, houden een pleidooi voor nieuwe deontologische regels en strengere controles. Ze bepleiten een hernieuwd streven naar Kwaliteit, een essentieel iets dat in Bourgogne wel eens ver te zoeken is.

Ongenoegen bij industriële wijn

Een bont, luid roezemoezend gezelschap aan de poort naar de Nieuwe wereld trekt mijn aandacht. Het is een keukentafel vol industriële wijn. Daar heerst precies veel ongenoegen. Ik leg mijn nieuwsgierige oor te luisteren. “95% van alle wijnen wordt verkocht aan minder dan 6 euro en komt voort uit grootschalige wijnindustrie. Kijk eens naar het klein tafeltje dat we hebben gekregen. Een schande, gebrek aan respect, opgeblazen wijnsnobs, dikke nekken!”. Een landwijn bejubelt het democratische gehalte van de industriële wijnen: “Wijn is voor iedereen en niet alleen voor mensen die denken dat ze belangrijk zijn!” Veel wijnflessen in de zaal kijken neer op de industriële tafel maar er zit heus wat sympathieks tussen. Minder esthetiek dan de edele wijnen, dat wel, maar daarom niet altijd minder lekker.

De zaal van de Nieuwe Wereld

Wat staat er in de zaal van de Nieuwe Wereld allemaal te gebeuren? Een streng overkomende portier duwt moeizaam een robuuste eiken poort open en laat mij passeren. Tegen de andere kant van de poort is een perkamenten document genageld. Ik lees: ‘Petitie voor een verbod op het gebruik van het woord Nieuwe Wereld-wijn’. Alle wijnen uit de zaal hebben de petitie ondertekend. Hugh Johnson, een Britse wijnschrijver, introduceerde ‘Nieuwe Wereldwijn’ als verzamelnaam voor nieuw opkomende wijnlanden zoals Chili, Zuid-Afrika, Australië, Argentinië, Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten. De zelfbewust geworden wijnen die hier verzameld zijn, haten de term. Ze vinden dat Nieuwe Wereld geen recht doet aan de uiteenlopende identiteiten van de diverse wijnlanden. De flessen ontwaren een koloniaal neerbuigend geurtje aan het begrip Nieuwe Wereld en eisen dat de term definitief uit het wijnvocabularium wordt geschrapt. Eenmaal het woord is verdwenen, kan de muur tussen beide zalen worden gesloopt en kunnen alle wijnen in onderling respect met elkaar tafelen. De uitstekende kwaliteit van veel wijnen uit landen zoals Australië, Californië en Zuid-Afrika maakt dit slopen voor velen vanzelfsprekend.

Ambiance verzekerd

Het viel mij direct op. In deze zaal van de Nieuwe Wereld is er veel ambiance. Aan de tafels gaat het er los aan toe, er is minder etiquette. De landen zijn duidelijk van elkaar gescheiden, maar de wijnen van verschillende druivenrassen zitten kriskras door elkaar. De wijnen zitten niet vast aan gekunstelde appellatieregels en ze komen toegankelijker over. Wijnbouwers en wijndomeinen zijn in deze zaal belangrijker dan wijnstreken en ieder jaar komen er kleine kwaliteitsbewuste wijnbouwers bij die zich willen onderscheiden op de mondiale markt. Ecologische principes worden hoog in het vaandel gedragen. Tijdens mijn aanwezigheid in de kleine feestzaal merk ik veel creativiteit en originaliteit.

Chileense wijnen melden me dat ze de Belgische markt met hun charmes hebben veroverd, de Zuid-Afrikanen hebben zich gesetteld op de Nederlands markt. Beide landen zijn fier over hun verwezenlijkingen in 2012. Ze zien met plezier hun duurdere cuvées opduiken in Westerse grootwarenhuizen. Europa heeft geen monopolie meer op kwaliteitswijnen; die komen tegenwoordig uit de hele wereld. Daar is in deze zaal, zowel bij de verwaaide wijnen uit de Verenigde Staten, bij de door brand geteisterde wijnen uit Australië, als bij de door aardbevingen getraumatiseerde wijnen uit Chili, een brede consensus over.

Wijnen in bulk

Naast veel plezier is er hier en daar ook wat gerommel aan de tafels. Er is één ding wat verschillende landen moeilijk kunnen verteren. Dat is Europese import van wijn in bulk. De Zuid-Afrikaanse regering nam het voorspan in deze discussie. Het beschuldigde het Verenigd Koninkrijk een kleine tijd geleden zelfs van broodroof. Het bottelen en inpakken van wijnflessen geeft vele Zuid-Afrikaanse arbeiders werk. Honderden arbeiders zitten door bulkimport nu met hun vingers te draaien. De Zuid-Afrikanen, notoire whiskydrinkers, dreigden met een regelrechte bulkoorlog. Als het Verenigd Koninkrijk de invoer van Zuid-Afrikaanse bulkwijn opdreef, dan zouden de Zuid-Afrikanen starten met de bulkimport van whisky. Zo simpel was het voor hen.

Maar zo simpel is het volgens de grootdistributie helemaal niet. Het vervoer in bulk is veel goedkoper dan het vervoer in flessen en laat daarenboven minder ecologische voetafdruk na. Verschillende landen in de zaal hebben er zich bij neergelegd: anno 2012 is het bulkvervoer van industriële wijnen niet meer tegen te houden. Economische wetten zijn sterker dan politieke idealen en daar zal iedereen mee moeten leven. Ook de Zuid-Afrikanen.

2013?

Het feest gaat naar zijn einde. Zowel in de Europese zaal als in de zaal van de Nieuwe Wereld wordt hevig gespeculeerd over het jaar 2013. Zullen de weersomstandigheden weer zo extreem zijn als in 2012? Verschijnen er nieuwe landen op het mondiale wijntoneel zoals India of Brazilië? En hoe zullen de Belgische, Nederlandse, Engelse en Scandinavische wijnen zich ontwikkelen nu het klimaat warmer is geworden? Zal de Chinese wijn er in slagen om de harten van het Europese wijnpubliek te veroveren? En wanneer crashen de prijzen van de luxewijnen in Bordeaux nu feitelijk?

2012 was een stressvol jaar door slechte weersomstandigheden, economische crisis en onrustwekkende machtsverschuivingen. Wijnen hebben zo’n lange voorgeschiedenis dat ze zich hierdoor niet laten afschrikken. Bij het afscheid wensen ze elkaar zoals gewoonlijk een goede gezondheid, ideale weersomstandigheden en een spoedig herstel van de wijnmarkt. Een gelukkig 2013 dus voor ieder. En daar kan ik als wijnverteller niets mooier meer aan toevoegen.