Hij was bijzonder warm en droog, de winter van 2011 in Zuid-Afrika. "Bijna problematisch zelfs", klinkt het unisono bij de wijnboeren. We rijden rond in Stellenbosch, Constantia en Robertson, of langs de Wine Route 62, op zoek naar de nieuwe generatie wijnmakers. Jong van hart en jong van geest, hebben zij stuk voor stuk een rotsvast geloof in de toekomst van de Zuid-Afrikaanse wijnbouw. Maar de wijnbouwers hebben het moeilijk, want Zuid-Afrika zelf is niet meteen een wijndrinkend land. En zeker geen kwaliteitswijndrinkend land. Daarom rekenen zij volop op de uitvoer. België is er bekend als een land van échte winelovers, een land van genieters die weten wat een goeie fles is.

Een vleugje historie

Een heel klein beetje wijnhistorie als inleiding? De VOC, de Vereenigde Oost-Indische Compagnie, bouwde in 1652 een 'verversingspost' uit op Kaap de Goede Hoop. Bedoeling was de vloot op doortocht naar Indië van verse levensmiddelen te voorzien. Zo kwam het dat Jan Van Riebeeck, de eerste gouverneus van Kaap de Goede Hoop, er in 1655 de eerste wijnstokken in de grond stopte. Een viertal jaar later werd de eerste Kaapse wijn van eigen druiven gemaakt.
Het was vooral Simon van der Stel, die in 1679 arriveerde, die de wijnbouw op haast professionele manier uitbouwde op zijn farm in Constantia.
Nadien ging het alleen maar beter met de Zuid-Afrikaanse wijnmakerij.
Laten we dus maar snel proeven... Maar nog snel deze bedenking: is het niet fout om het over de 'nieuwe wereld' te hebben, voor een land dat al dik 350 jaar met wijnbouw bezig is?

Laibach, geen tutti frutti-wijnen

Laibach is onze eerste stop. Het domein is eigendom van Michel Malherbe, die zelf ook voor de wijngaarden instaat. Wij proeven met wijnmaker François Van Zyl, die heel wat ervaring opdeed in Pomerol. Hij is een wijnboer pur sang. Met een opmerking van "I don't do marketing and I don't wear funny shoes and pink ties", zet hij meteen de toon.

Eén van zijn stokpaardjes is het alcoholgehalte in de wijn. "Veel te hoog", betoogt Vanzyl met klem. "Als je weet dat we hier in de warmste regio van Stellenbosch zitten, is dat alcoholniveau een dubbel probleem. We zitten met onze rode wijnen gemiddeld op 13.5, maar ik wil naar een gemiddelde van 12.5 gaan".
In 2000 werd op het wijndomein van Laibach beslist om 'organic' te gaan. "We werden gek verklaard toen", herinnert Van Zyl zich. "Maar vandaag loont onze aanpak. Alleen met de natuur de problemen te lijf gaan, da's ons doel. Ik wil vooral bijzonder natuurlijke druiven als basismateriaal. Dat vertaalt zich in pure wijnen".
François Van Zyl is op dreef: "Alles wat ik op de wijnbouwschool geleerd heb, ben ik vergeten. Ik doe mijn zin. Ik werk met wilde gisten, ... Dat geeft een pak meer rijkdom aan het smaakpalet. Geen tuttti frutti-stuff. Maar wel degelijke maaltijdwijnen".
We proeven de Lady Bird 2011 pinotage rosé, een ronduit magnifieke wijn. De bushvines groeien waar voordien een eucalyptusbos stond. De wijn is bijzonder kruidig, beendroog en heeft een alcoholgehalte van 12.5.

Pinotage met wereldklasse

Eén van de topwijnen van het domein is de Pinotage 2010. De wijn staat in de top 10-lijst van alle Zuid-Afrikaanse pinotages en behoort sinds jaar en dag tot de top. Ook hier een bijzonder fraai gelukte, mondvullende wijn. "You know", zegt François Van Zyl, "een pinotage is als een politieker. You love him, or you hate him".
Na de proeverij installeren we ons in een van de moderne lodges op het Laibachdomein. De kamer kijkt uit op de Tafelberg. Een meer dan zalige plek, denken we dan.
Surf HIER door naar Laibach.

De frêle wijnmaakster van Delheim

Ook bij Delheim krijgen we een ronduit prachtige en stevige Pinotage Rosé in het glas. Fraaie pinke kleur met blauwe ondertoon, én met een intens diepe smaak. Naast de pinotage, die een kleine 6 uur schilwekeing kreeg, zit er ook 5% muscat de Frontignan in de wijn, wat die hemels aromatische push geeft.
Delheim ligt gevleid tegen de hellingen van de Simonsberg. We worden er ontvangen door de jonge wijnmaakster Brenda van Niekerk. Na een bezoek aan de wijnmakerij en de natuurlijkwe waterzuiveringsinstallatie (Delheim is een bijzonder milieubewuste wijnfarm), trekken we naar de kelder van Delheim.
Een gezellige wijnbar eigenlijk, met een intussen wereldberoemd spinnenwebvenstertje incluis. Helemaal achteraan ligt de minder bekende Collector's Corner, een bezoekje zeker waard (als je er al binnnen geraakt...).
De familie Sperling, eigenaars van Delheim Estate, zijn bijzonder fier op hun terroir op de Simonsberg.

Verlegen glimlach, fiere wijn

"Ik ben bijzonder blij dat ik op dit domein de kans krijg als wijnmaakster", straalt Brenda van Niekerk. Brenda groeide op op een farm in Keimoes in de Northern Cape en kwam in 1999 als assistent wijnmaakster op Delheim werken. Haar werk werd dermate geapprecieerd dat ze in 2003 werd gepromoveerd tot hoofd wijnmaker van Delheim. "Ik maak er een punt van om als jonge wijnmaker mijn stempel te drukken op de wijnen van Delheim", zegt ze met een spontane, wat verlegen glimlach om de mond. Zo wil Brenda van Niekerk zich in geen geval ingraven in het wijndomein. "Ik wil ook geregeld ervaring opdoen buitenhuis en daarom trek ik geregeld naar Frankrijk of Duitsland, om er bij collega's wijnmakers te gaan kijken hoe ze het er van af brengen".
Surf HIER door naar Delheim Estate.

Ken Forrester, filosoof-zakenman-wijnmaker

De wijngaarden van Ken Forrester zijn gelegen op het landgoed Scholtzeshof ten zuiden van Stellenbosch.
Ken Forrester is gepokt en gemazeld in de horecawereld, vooral in Johannesburg en Kaapstad. We ontmoeten het enfant terrible in zijn Zandberg Guesthouse (Winery Road 96), niet zo gek ver van Stellenbosch. De zaak zit afgeladen vol. De sfeer is uitgelaten vlot. Aan de overkant van de straat ligt zijn wijngoed. Forrester komt de hele avond aan onze tafel bijzitten. De spraakwaterval van de Zuid-Afrikaanse wijnbouw is zelf de vleesgeworden blend van een wijnfilosoof, een levensgenieter en een gewiekst en succesvol zakenman.
Forrester begon een tiental jaar geleden met actieve wijnbouw. In het wereldje is de man bekend als 'mr. chenin'. Hij speelde inderdaad een cruciale rol in de uitstraling van de cheninwijnen voor Zuid-Afrika.
De exuberante man heeft die eigenaardige mix van filosofisch zakelijke gemoedelijkheid. Hij heeft een uitgesproken visie over alles en nog wat ("houtrijping, zegt u? Vergeet nooit dat een wijnvat is ontworpen om wijn te transporteren!").
Zijn instapwijn, de 'Petit Chenin', is al meteen een schot in de roos. Forrester en zijn wijnmaker Martin Meinert slagen erin zowel in de basiswijn als in de topflessen de subtiele aroma's die deze druif bezit, in het glas te brengen. Gedroogde abrikoosjes en een subtiele honingtoets worden vaak gecombineerd met een lichte eiken ondersteuning.
De wijnen van Forrester zijn stuk voor stuk prachtige gastronomische wijnen, zoals we later op de avond, an een heerlijk maal, proefondervindelijk lekker kunnen beamen.
Surf HIER door naar Ken Forrester.

Rust en grandeur op Rustenberg

"We gaan niet naar de hemel, want we zijn er al". Het is de huisspreuk geworden van wie op het wijndomein Rustenberg werkt en leeft. Ivy-Lizette Durandt is als verkooopsverantwoordelijke lyrisch over het domein. Je zou voor minder, want wie dit oord van rust en evenwicht betreedt, kan niet anders dan diep onder de indruk raken.
De oudste sporen van Rustenberg gaan terug tot de late 16de en vroege 17de eeuw, helemaal in Hollandse stijl. Het ensemble beslaat 1.200 hectare en alles straalt rust, grandeur en klasse uit. Eigenlijk zijn het drie oude farms, waar voorheen onder meer yearseykoeien graasden en vooral citrusfruit werd geteeld. Nu staat alles er in het teken van wijnbouw en dito toerisme. De jaarlijkse wijnproductie bedraagt zowat 80.000 liter.
Op onze proeftafel komt de hele reeks wijnen van het domein. Maar memorabel is een bijzondere Roussanne 2010. Dit druivenras werd overigens voor het eerst door Rustenberg in Zuid-Afrika ingevoerd. De neus zit vol rijp wit steenfruit, met behoorlijk wat kruiden er bovenop. De smaak eindigt in een fraaie eucalyptusfinale.
Ook de chardonnays van Rustenberg overtuigen door hun klasse. De basischardonnay is onwaarschijnlijk fraai, met een houtrijping van 12 maanden. Ook de 'Five Soldiers', een chardonnay uit 2009, is merkwaardig. Een regelrechte maaltijdwijn, die om goed te zijn in de karaf moet.
Surf HIER door naar Rustenberg.

De geheimen van Food & Wine Pairing

Om het allemaal een beetje te laten bezinken, en vooral wat te kaderen, hebben we na de tasting afspraak bij de grande dame van de food & wine-pairing. Vandaag is die aanpak in de culinaire pers erg trendy en hip, maar Katinka is er reeds jaren mee aan de slag. En hoe!
Waar ze haar cursus normalerwijze in een studiecentrum brengt, hebben wij een afspraak bij naar thuis kunnen versieren. Katinka leidt ons eerst naar de tuin, waar we een kopje heerlijke rooibosthee krijgen aangeboden die de zo typische theekopjes in het fijne, Brits porcelein.
"Een thee vooraf maakt de mond schoon en neutraliseert alle smaken", weet dame van Niekerk.
Dan worden we naar het salon geleid waar de tafel werd voorbereid. Indrukwekkend, overweldigend... voor elk bord staan niet mùinder dan acht glazen wijn uitgeschonken. Acht uiteenlopende wijnstijlen, van sauvignon blanc op inox over chardonnay op hout over tempranillo gerijpt in betonnen cuves tot port.
Katinka van Niekerk weet als geen ander dat de doorsnee wijn- en foodliefhebbers, en ja zelfs fijnproevers, vaak niet beseffen hoe belangrijk een goeie spijs- en wijncombinatie is. "En als er iets misloopt, is het steevast de fout van wijn", weet van Niekerk. "Doodjammer toch, voor die unieke fles".
Katinka van Niekerk is gepokt en gemazeld in lekkere gerecht en dito wijn, met een verleden als echtgenote van een diplomaat. Op haar 23ste - ze verbleef toen in New York - reeds vond ze het welletjes "met al dat geklungel in de ambassadekeuken". "Het dessert, stel je voor", grijnst ze, "bestond elke keer uit chocolademousse en champagne! Can you imagine...?!" Ze ging zich met de zaak bemoeien en bouwde op die manier een nooit geziene ervaring op, in diverse steden en landen van de wereld. Zo deed ze een rijke ervaring met de wereldkeuken op in de States, in Duitsland, Israel, het Verenigd Koninkrijk en Zuid-Afrika.
Inmiddels heeft ze ook een gereputeerd boek uit, wat wereldwijd als dé referentie wordt gezien: 'The Food & Wine Pairing Guide', dat ze samen schreef met Brian Burke.
Deze first lady van de goede smaak geeft haar cursussen aan chefs, hoteliers, wijnclubs, de staff van wineries, hotelscholen, ...
Surf HIER door naar de webstek van Katinka van Niekerk.

Ah! Wat is dat heerlijk!

Op gevaar af lyrisch te worden over onze verkenningstocht door de wijnregio's van Zuid-Afrika, hebben we een supertip voor wie helemaal wil uitwaaien en volop genieten: Ah! Guesthouse in het kleine vissersdorpje Paternoster. Wat een plek! Arnold en Annelise zijn de perfecte gastheer en gastvrouw. Arnold is overigens een zelden geproefde tovenaar in de kookpotten.
En ook de kamers zijn bijzonder leuk en knap ingericht.
Bij het aardvuur in Ah! ontmoeten we Philippe Costandius, officieel een wijnadviseur, maar ook kleinschalig bezig met wijnmakerij in zijn bedrijf 'Solo'. De man, wiens grootvader van Griekse afkomst is, heeft geen eigen wijngaarden maar koopt zijn druiven in. Hij gaat daarbij bijzonder veeleisend tewerk. "Met Solo wil ik een beetje solist zijn en de zaak vooral erg individueel aanpakken".
Costandius laat ons enkele van zijn persoonljke favorieten proeven, wijnen waarvan hij zelf vindt dat ze op eenzaam hoog niveau de Zuid-Afrikaane wijnmakerij van vandaag typeren. Zoals daar zijn de Sécateurs Chenin Blanc 2010 van Adie Badenhorst, de Mulderbosch 2008 Chardonnay, de Bouchard Finlayson Galpin Rock 2008 Pinot Noir, de Beyerskloof 2010 Pinotage, de Cederberg Shiraz 2008, ...
Surf HIER door naar Ah! Guesthouse.

Ook zin in Zuid-Afrika?

Wie meer wil weten over Zuid-Afrikaanse wijnen en meteen goed geadviseerd wil worden, kan terecht bij Elizma Myburgh, de gepassioneerde zaakvoerder van wijnconsulting R99. En doe haar beslist de groeten van Winetasting.be!

Tekst & foto's Katrien Verstraete, Stéphane Godfroid & Marie Osnes
augustus 2011